راهنمای خواندن آزمایش کبد چرب و تفسیر آن

تشخیص و مدیریت کبد چرب به کمک آزمایش‌های مختلفی انجام می‌شود که وضعیت عملکرد کبد و میزان تجمع چربی در آن را ارزیابی می‌کنند. آزمایش‌های کبدی، ابزاری حیاتی برای پزشکان هستند تا بتوانند بیماری را در مراحل اولیه شناسایی کرده و از پیشرفت آن به سمت مشکلات جدی‌تر مانند التهاب، فیبروز و سیروز جلوگیری کنند.

این آزمایش‌ها معمولاً شامل بررسی سطح آنزیم‌های کبدی (ALT و AST)، بیلی‌روبین، آلبومین، و فاکتور‌های انعقادی خون هستند. همچنین، استفاده از روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی، فیبرو اسکن و MRI می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر کبد چرب کمک کند.

فهم و تفسیر نتایج این آزمایش‌ها نه تنها برای پزشکان بلکه برای بیماران نیز مهم است، زیرا می‌تواند راهنمایی‌های لازم را برای تغییرات در سبک زندگی و پیگیری درمان‌های لازم فراهم کند. درک صحیح از نتایج آزمایش‌های کبدی و مشاوره با پزشک در مورد آن‌ها، کلید مدیریت مؤثر و پیشگیری از عوارض بعدی کبد چرب است.

کبد چرب چیست؟

بیماری کبد چرب یا استئاتوز کبدی با تجمع چربی در کبد رخ می‌دهد. درست است که وجود مقدار کمی چربی در کبد طبیعی است، اما مقدار زیاد آن منجر به کبد چرب می‌شود.

اگر کبد چرب در فرد مبتلا زود تشخیص داده نشود و درمان نشود، زودی کبدش درگیر فیبروز سلول‌های کبدی می‌شود. در این مرحله از بیماری سلول‌ها دچار مرگ و تخریب می‌شوند. از این رو، کبد دیگر فعالیت نرمال خود را نخواهد داشت، سموم را جذب و دفع نمی‌کند و سموم در بدن باقی می‌مانند.

عملکرد کبد

کبد یک اندام ضروری با عملکرد‌های متعدد است. از عملکرد‌های کبد می‌توان

1. تولید صفرا برای کمک به هضم غذا
2. ساخت پروتئین
3. تبدیل مواد مغذی به انرژی
4. با ایجاد فاکتور‌های ایمنی و حذف باکتری‌ها و سموم از خون شما به مقاومت در برابر عفونت‌ها کمک می‌کند.
5. ابجاد موادی برای کمک کردن لخته شدن خون
6. ذخیره آهن
7. و … اشاره کرد.

علائم کبد چرب چیست؟

علامت‌هایی وجود دارند که افراد با مشاهده آن‌ها باید آزمایش کبد را انجام دهند. این علامت‌ها شامل

• خستگی
• احساس درد در سمت راست شکم
• تورم شکم
• رنگ‌های خونی زیر پوست بزرگ‌تر از حد نرمال می‌شوند.
• بزرگ شدن پستان در مردان
• زردی پوست و سفیدی چشم
• قرمزی کف دست می‌باشد.

لازم به ذکر است که برای تشخیص این علائم بهتر است به پزشک متخصص مراجعه کنید. پزشک با بررسی علائم شما می‌تواند آزمایش کبد را برای شما تجویز نماید. اگر این علائم را تجربه کرده‌اید بهتر است در سریعترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کرده و آزمایش خود را انجام دهید.

با تشخیص به موقع این بیماری می‌توانید آن را کنترل و حتی درمان کنید. حتی ممکن است این علائم عوارض جانبی برخی از قرص‌ها باشد که با فهمیدن به موقع آن می‌توانید مصرف آن را قطع کنید.

 انواع کبد چرب

• کبد چرب الکلی: یکی از انواع کبد چرب، کبد چرب الکلی است و همانطور که از نامش پیداست به دلیل نوشیدن بیش از حد الکل بروز می‌کند. لازم به ذکر است که کبد شما فقط می‌تواند مقدار معینی الکل را تحمل کند. از این رو اگر بیش از مقدار معینی الکل بنوشید، می‌تواند به سلول‌های کبد شما آسیب برساند.

• کبد چرب غیرالکلی: بیماری کبد چرب غیر الکلی یک اختلال کبدی با ویژگی‌های بافتی بیماری کبد چرب در افرادی است که الکل مصرف نمی‌کنند. بیماری کبد چرب غیر الکلی به طیف وسیعی از آسیب‌های کبدی اشاره دارد که از تجمع چربی ساده تا فیبروز پیشرفته و سیروز را شامل می‌شود.

این بیماری بیشتر به دلیل چاقی،  دیابت نوع ۲،  چربی خون بالا و مقاومت به انسولین بروز می‌کند.

گرید کبد چرب در آزمایش خون

در آزمایش کبد چرب معمولاً مقادیر غیر عادی آنزیم‌های کبدی اندازه‌گیری می‌شوند. این آنزیم‌ها شامل آسپارتات آمینوترانسفراز یا AST و آلانین ترانس آمیناز یا ALT هستند.

هنگامی که این آنزیم‌ها بالاتر از حد طبیعی خود در کبد تولید شوند، احتمال ابتلای فرد به بیماری کبد چرب وجود دارد. گرید‌های کبد چرب عبارتند از:

• کبد چرب گرید ۱ : این مرحله به دلیل سبک رژیم ناسالم و پرچرب ایجاد می‌شود و تجمع چربی در کبد افزایش پیدا می‌کند. در این مرحله فرد می‌تواند با رژیم غذایی مناسب از پیشرفت این بیماری جلوگیری کند.
• کبد چرب گرید ۲ : این نوع گرید سخت‌تر از نوع ۱ است که به این معناست که بیماری پیشرفته‌تر شده است و معمولاً زمانی رخ می‌دهد که بیمار علاوه‌بر تغذیه غلط،  مصرف الکل داشته باشد.
• در کبد چرب گرید ۳ بیمار دچار فیبروز کبدی می‌شود و تنها تغییر سبک زندگی راه حل نخواهد بود.
•  پس از گرید ۳ سیروز کبدی بروز می‌کند. اگر بیماری وارد مرحله سیروز شود جز پیوند کبد راهی برای زنده ماندن باقی نمی‌ماند.

کدام گرید کبد چرب خطرناک است؟

در جواب این سؤال باید بگوییم که کبد چرب گرید سه بسیار خطرناک و تهدید‌کننده زندگی می‌باشد. متأسفانه این مرحله آخرین فرصت کبد برای بهبود است. چرا کبد در صورت ابتلا به فیبروز کبد، می‌تواند به عملکرد خود ادامه دهد. اما با تبدیل این اختلال به سیروز، کبد کارایی خود را به طور کامل از دست می‌دهد.

چه کسانی در خطر ابتلا به بیماری کبد چرب هستند؟

مواردی که فرد را مستعد کبد چرب می‌کند شامل:

• چاقی
• دیابت نوع ۲
• فشار خون بالا

مصرف دارو‌هایی همچون آسپرین، دارو‌های استروئیدی، تاموکسیفن و تتراسایکلین

• بارداری
• مسمومیت

ویروس‌ها (ویروس هپاتیت A و سایر ویروس‌ها)

• سوء تغذیه
• کلسترول خون بالا
• سندرم تخمدان پلی کیستیک

کم‌کاری تیروئید (hypothyroidism) می‌باشد.

راه‌های تشخیص کبد چرب

راه‌های تشخیص کبد چرب عبارتند از:

معاینه و بررسی سوابق درمانی

هنگامی که برای کبد چرب به پزشک مراجعه می‌کنید. پزشک ممکن است سؤالاتی را در مورد سابقه‌ی بیماری که ممکن است شما را در معرض کبد چرب قرار دهد از شما می‌پرسد. این سؤالات عبارتند از:

• سطوح بالای‌تری گلیسیرید یا کلسترول خون
• سندرم متابولیک
• اضافه وزن و چاقی
• مقاومت به انسولین یا ابتلادیابت نوع ۲

همچنین ممکن است در مورد سایر دلایل دخیل در بیماری کبد چرب مانند مصرف الکل یا مواد مخدر سؤالاتی بپرسد. در طول معاینه فیزیکی، پزشک در معاینه به دنبال علائم کبد چرب از جمله تورم کبد، علائم مقاومت به انسولین مانند لکه‌های پوستی تیره روی بند انگشت، آرنج و زانو، علائم سیروز، مانند بزرگ شدن طحال و تحلیل رفتن عضله می‌باشد.

تست‌های تصویر‌برداری

در مرحله‌ی بعد پزشک، برای دانستن حجم چربی در کبد ممکن است تست‌های تصویر‌برداری همچون:

1. سونوگرافی (Ultrasound): یکی از روش‌های تصویر‌برداری برای تشخیص کبد چرب، سونوگرافی می‌باشد. در سونوگرافی از امواج صوتی برای تولید تصاویر و تشخیص کبد چرب استفاده می‌کند. سونوگرافی نشانگر حجم چربی در کبد و تغییرات در بافت و سلول‌های کبد می‌باشد.
2. سی تی اسکن اسپکت (SPECT/CT Scan): سی اسکن اسپکت یکی دیگر از روش‌های تصویربرداری می‌باشد که در این روش از دو تکنولوژی سی تی اسکن و تکترونیک استفاده می‌شود. این تصویربرداری به صورت ترکیبی عمل می‌کند و می‌تواند به تحلیل وضعیت سلول‌های کبد و تشخیص نقص‌های مختلف در کبد کمک کند.
3. ام آر آی (MRI): از دیگر روش‌های تصویربرداری برای تشخیص کبد چرب می‌توان به‌ام آر آی اشاره کرد. در‌ام آر آی از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی استفاده می‌کند که سبب می‌شود جزئیات دقیق‌تری از ساختار کبد و مقدار چربی آن در دسترس پزشک باشد.
4. سی تی اسکن (CT Scan): سی تی اسکن از دیگر روش‌های تصویربرداری برای تشخیص کبد چرب به شمار می‌رود. سی تی اسکن با استفاده از اشعه ایکس می‌تواند تصاویر دقیق‌تری از کبد و میزان چربی در این عضو را نشان دهد.
5. سه بعدی (D Imaging۳): تصویربرداری‌های سه بعدی از دیگر روش‌ها برای تشخیص کبد چرب می‌باشد. تصویربرداری سه بعدی می‌تواند به تشخیص نقص‌ها و تغییرات در کبد به صورت واضح‌تر کمک کند.

 ناگفته نماند که این روش، دقیق‌ترین راه برای تشخیص کبد چرب می‌باشد.

6. ام آر سی پی (MRCP): ‌ام آر سی پی نیز برای تشخیص کبد چرب مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تصویربرداری برای مجرا صفراوی و کبد استفاده می‌شود و ممکن است به شناسایی مشکلات مرتبط با چربی کبد کمک کند.
7. فیبرو اسکن (FibroScan): از دیگر روش‌های تصویر‌برداری فیبرو اسکن نام دارد. فیبرو اسکن یک تکنولوژی است که از امواج لرزشی برای تشخیص کبد چرب استفاده می‌کند. این تکنولوژی می‌تواند به تشخیص تغییرات و نقص کبدی کمک کند.
8. الاستوگرافی گذرا با کنترل ارتعاش یا فیبرواسکن، نوع پیشرفته‌ای از سونوگرافی برای اندازه‌گیری سفتی بافت کبد است. با این روش وجود زخم یا فیبروز بافت داخلی کبد را می‌توان بررسی کرد.
9. دوپلر اولتراسونوگرافی (Doppler Ultrasonography): دوپلر اولتراسونوگرافی از دیگر روش‌های تصویر‌برداری برای تشخیص کبد چرب محسوب می‌شود. این تصویربرداری از امواج صوتی برای تشخیص کبد چرب و جریان خون در عروق کبد استفاده می‌کند. این امر می‌تواند به تشخیص برخی مشکلات عروقی مرتبط با چربی در کبد کمک کند.

بیوپسی کبد

همچنین ممکن است پزشک برای شما بیوپسی کبد بنویسد. لازم به ذکر است که بیوپسی کبد، تنها آزمایشی است که می‌تواند به‌طور قطعی ابتلا به کبد چرب، گرید آن و شدت بیماری را تشخیص دهد. حتی بیوپسی کبد قادر است فیبروز را در مراحل اولیه نشان دهد.

تشخیص کبد چرب از روی دست

یکی از راه‌های تشخیص کبد چرب از روی دست، قرمزی کف دست فرد مبتلا به کبد چرب می‌باشد. قرمزی در کف دست‌ها به دلیل گشاد شدن رگ‌های خونی می‌باشد.

آزمایش کبد چیست؟

آزمایش کبد یا پانل کبد، تست‌های خونی هستند که آنزیم‌های مختلف، پروتئین‌ها و سایر مواد ساخته شده توسط کبد را اندازه‌گیری می‌کنند. مواد مختلف اغلب به طور همزمان روی یک نمونه خون آزمایش می‌شوند و سلامت کلی کبد شما را مورد بررسی قرار می‌دهند. گفتنی است که آزمایش کبد تنها محدود به یک آزمایش نمی‌باشد و مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و تست‌ها را در بر می‌گیرد.

برای تشخیص کبد چرب، پزشک برای شما آزمایش تجویز می‌کند. اگر آزمایش خون افزایش سطح آنزیم‌های کبدی آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) را نشان دهد، مشکوک به کبد چرب هستید. همچنین پزشکان قادرند از بالا بودن قابل توجه آنزیم‌های کبدی در خون تا حدودی گرید کبد چرب و میزان فیبروز کبد یا اسکار را تخمین بزنند.

ناگفته نماند پزشک، آزمایش‌های تکمیلی را برای تشخیص سایر بیماری‌های مرتبط با کبد چرب تجویز می‌کند.

آزمایش‌های خون مربوط به کبد چرب

آزمایش عملکرد کبد برای غربالگری، تشخیص، ارزیابی و نظارت بر بیماری‌های کبدی استفاده می‌شود. اگر پزشک به ابتلای شما به کبد چرب مشکوک شود، معمولاً آزمایش‌هایی را برای شما تجویز می‌کند. این آزمایش‌ها عبارتند از:

آزمایش بیلی‌روبین تام (Total bilirubin)

بیلی روبین، به اختصار bili یکی از آزمایش‌هایی است که پزشک برای شما می‌نویسد. بیلی روبین نام آنزیمی است که در کبد پردازش می‌شود. لازم به ذکر است که وقتی کبد، توانایی پردازش این آزمایش را نداشته باشد، زردی رخ خواهد داد.

 به بیانی دیگر بیلی‌روبین نوعی رنگدانه زرد رنگ است که از تجزیه گلبول‌های قرمز پیر در خون ایجاد می‌شود. بیلی‌روبین در کبد تجزیه شده و از طریق مجاری صفراوی وارد روده می‌شود و در نهایت از بدن دفع می‌شود.

بیلی روبین به دو شکل مستقیم (یا کونژوگه) یا غیر مستقیم (یا غیر کونژوگه)

در خون وجود دارد. اگر این آزمایش به طور مستقیم افزایش پیدا کند، ممکن است نوعی انسداد در مجاری کبدی یا مجاری صفراوی وجود داشته باشد که علت این انسداد می‌تواند سنگ صفرا، هپاتیت، ضربه، واکنش دارویی یا مصرف طولانی مدت الکل باشد.

اگر بیلی روبین غیر مستقیم افزایش یابد، ممکن است نشان‌دهنده‌ی همولیز (تجزیه‌ی گلبول‌های قرمز خون) باشد.

از علائم مربوط به بیلی روبین بالا در کودکان و بزرگسالان می‌توان به یرقان، زردی پوست یا چشم‌ها، خستگی مفرط، خارش پوست، تیره شدن ادرار، کم‌اشتهایی و … اشاره کرد.  گفتنی است سطح نرمال آزمایش بیلی روبین برای Direct Serum بین ۰ تا ۰.۳ mg/dl است و برای Total Serum بین ۰.۳ تا ۱.۲  mg/dl است.

 آزمایش آلبومین (Albumin)

از دیگر آزمایشی که پزشک برای شما می‌نویسد، می‌توان به آزمایش آلبومین، به اختصار Alb اشاره کرد. آلبومین یکی از پروتئین‌های پلاسما خون به‌شمار می‌رود که افزایش و یا کاهش سطح آن می‌تواند منجر به اختلالات کبدی و کلیوی شود.

لازم به ذکر است که میزان آلبومین علاوه بر سیروز کبدی در برخی از افراد دیابتی، مشکلات نارسایی قلبی، سوء تغذیه، بیماری التهابی روده، مشکلات کلیوی، برخی از عفونت‌ها، استرس، بیماری تیروئید، سندرم نفروتیک و لوپوس کاهش می‌یابد. سطح نرمال آلبومین یا Albumin Serum در آزمایش خون مابین  ۳.۵ تا ۵.۴ g/dl است.

آزمایش کلسیم (Calcium)

آزمایش کلسیم خون، به اختصار  Ca همانطور که اسمش پیداست، میزان کلسیم موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند. کلسیم یک ماده معدنی مهم است که در بدن برای عملکرد صحیح اعصاب، عضلات، قلب و سایر سلول‌ها و بافت‌ها ضروری است.

آزمایش کلسیم خون می‌تواند مشکلات مرتبط با سطح کلسیم را شناسایی کند و مقدار نرمال آن در آزمایش بین ۹ تا ۱۰.۵ mg/dl است.

 آزمایش انعقاد خون یا آزمایش پروترومبین (PT)

آزمایش انعقاد خون، به اختصار PT از دیگر آزمایش‌هایی است که پزشک برای شما تجویز می‌کند. باید بدانید ک بیماری‌های کبدی می‌تواند سبب بروز مشکلات انعقادی شود.

آزمایش انعقاد خون توانایی لخته شدن خون و مدت زمان لخته شدن آن را اندازه‌گیری می‌کنند. این آزمایش می‌تواند به پزشک کمک کند تا خطر خونریزی بیش از حد یا ایجاد لخته (ترومبوز) را در رگ‌های خونی ارزیابی کند.

 محدوده طبیعی زمان انعقاد خون در خارج از بدن انسان (آزمایش PT) کمتر از ۱۳ ثانیه است. این زمان با اعداد بین‌المللی INR نیز بیان می‌شود، محدوده نرمال INR کمتر ۱. ۱ در نظر گرفته می‌شود.

آزمایش‌تری گلیسرید (Triglyceride Test)

یکی از آزمایش‌های دیگری که باید انجام دهید آزمایش‌تری گلیسرید، به اختصار tg می‌باشد. این آزمایش می‌تواند میزان‌تری گلیسیرید را در خون شما اندازه‌گیری کند.‌ تری گلیسرید یک نوع چربی در خون است که معمولاً توسط کبد تولید می‌شود. افزایش سطح‌تری گلیسیرید یکی از راه تشخیص کبد چرب است.

 افزایش سطح این معیار ممکن است به عنوان علامتی برای مشکلات کبدی یا مسائل متابولیکی از جمله دیابت باشد.

محدوده‌ی نرمال/ مطلوبتری گلیسیرید یا نرمال آزمایش triglycerides: کمتر از ۱۵۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

محدوده‌تری گلیسیرید لب مرز: ۱۵۰ تا ۱۹۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

محدوده‌ی‌تری گلیسیرید بالا: ۲۰۰ تا ۴۹۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

محدوده‌تری گلیسیرید بسیار بالا: ۵۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر و بالاتر.

آزمایش کلسترول (Cholesterol Test)

برای تشخیص کبد چرب یکی از معیار‌های مهم آزمایش کلسترول، به اختصار HDL/LDL است. این آزمایش سطح کلسترول خون را اندازه‌گیری می‌کند. افزایش کلسترول خون ممکن است به مشکلات کبدی، اختلالات متابولیک و ریسک‌های بیماری‌های قلبی و عروقی اشاره کند.

مقادیر طبیعی کلسترول در آزمایش Cholesterol عبارتند از:

بالغین/افراد مسن: < mg/dL 200 یا < mmol/L 5.2 (واحد SI)

کودکان: mg/dL 12-200

شیرخواران: mg/dL 70-175

نوزادان: mg/dl 53-135

 آزمایش قند ناشتا (Fasting Plasma)

آزمایش قند ناشتا، به اختصار FBS از دیگر مواردی است که پزشک برای شما تجویز می‌کند. آزمایش قند خون ناشتا این آزمایش قند خون شما را بعد از یک شب روزه ماندن (عدم خوردن غذا) اندازه‌گیری می‌کند. مقدار نرمال آن بین ۷۰ تا ۱۰۵ mg/dl است.

 آزمایش هموگلوبین (Hemoglobin)

آزمایش هموگلوبین، به اختصار HbA1c  نشان‌دهنده میزان هموگلوبین موجود در گلبول‌های قرمز خون می‌باشد. هموگلوبین پروتئینی است که توسط مغز استخوان تولید و در گلبول‌های قرمز خون ذخیره می‌شود.

هموگلوبین به گلبول‌های قرمز خون کمک می‌کند تا اکسیژن را از ریه‌ها و از طریق سرخرگ‌ها به سر تا سر بدن انتقال بدهند. آزمایش هموگلوبین A1c میزان قند خون را در بازه زمانی طولانی‌تر از ۳ ماه اندازه‌گیری می‌کند. برای تشخیص کبد چرب، آزمایش هموگلوبین قند خون بسیار مهم است. گفتنی است که مقادیر اصلی مقدار طبیعی: برای آقایان ۱۴ تا ۱۸ گرم در دسی لیتر و برای خانم‌ها مقادیر ۱۲ تا ۱۶ گرم در دسی‌لیتر.

آزمایش آمونیاک (Ammonia Test)

یکی دیگر از راه‌های تشخیص کبد چرب در آزمایشات انجام آزمایش آمونیاک، به اختصار NH3 است. افزایش آمونیاک ممکن است نشانگر نقص در کبد و کلیه باشد. سطح بالای آمونیاک می‌تواند به مشکلات عملکردی در کبد و تخلیه صحیح آن اشاره کند.

لازم است بدانید که آمونیاک برای مغز سمی است. به عنوان مثال، هنگامی که عملکرد کبد به طور قابل توجهی به دلیل اختلالاتی مانند سیروز یا هپاتیت کاهش می‌یابد، آمونیاک و سایر ترکیبات پردازش شده توسط کبد می‌توانند در مغز تجمع کنند و باعث ایجاد بیماری به نام انسفالوپاتی کبدی شوند که این بیماری باعث تغییرات ذهنی و عصبی می‌شود که می‌تواند منجر به گیجی، بی نظمی، خواب آلودگی و در نهایت به کما و حتی مرگ شود.

مقادیر نرمال آمونیاک موجود در خون عبارتند از:

نوزادان: ۹۰-۱۵۰ mcg/dl

کودکان: ۴۰-۸۰ mcg/dl

بالغین: ۱۰-۸۰ mcg/dl

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز (ALT)

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز با نام SGPT نیز شناخته می‌شود. آلانین ترانس آمیناز آنزیمی موجود در کبد است، که تبدیل پروتئین به انرژی مورد نیاز برای سلول‌ها را یاری می‌کند، هنگامی که به کبد آسیبی وارد می‌شود ALT به جریان خون آزاد شده و میزان آن افزایش می‌یابد.

 در این آزمایش عملکرد کبد اندازه‌گیری می‌شود که برای غربالگری یا نظارت بر عملکرد کبد کاربرد دارد. سنجش مقادیر ALT در کنار سایر آزمایشات عملکرد کبد، مانند پروتئین کل، آلبومین، آلکالین فسفاتاز (ALP) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) به تعیین نوع بیماری کبدی کمک می‌کند.

از دلایل افزایش ALT می‌توان به سوءمصرف الکل، سیروز (آسیب طولانی مدت و اسکار کبد)، مونونوکلئوز، دارو‌هایی مانند استاتین‌ها، آسپرین و برخی دارو‌های خواب‌آور، آسیب کلیه، انسداد مجاری صفراوی، حمله قلبی یا نارسایی قلبی، آسیب عضلانی در آزمایش sgpt در بارداری، گرمازدگی، آسیب به گلبول‌های قرمز، مصرف بیش‌از‌حد ویتامین A اشاره کرد.

مقدار طبیعی ALTدر مردان ۲۹تا ۳۳ U / L) : واحد استاندارد در لیتر( و در زنان ۱۹ تا ۲۵ (U / L: واحد استاندارد در لیتر) می‌باشد.

آزمایش  آسپارتات آمینوترانسفراز ( AST یا SGOT)

آسپارتات آمینو ترانسفراز،  به اختصار AST آنزیمی است که در کبد، گلبول‌های قرمز خون، قلب و سایر عضلات یافت می‌شود. همچنین آسپارتات ترانس آمیناز، آنزیمی کمک‌کننده به سوخت و ساز آمینو اسید‌ها در بدن می‌باشد، مانند ALT، این آنزیم (AST) نیز به میزان کم در خون موجود است و افزایش آن در خون ممکن است نشان‌دهنده آسیب کبدی یا بیماری‌های کبدی می‌باشد.

از جمله مواردی که موجب افزایش AST در خون می‌شوند، می‌توان به سیروز کبدی، اسکار و نکروز بافت کبد، هپاتیت، کبد چرب، التهاب کبدی، سرطان کبد، هموکروماتوز (افزایش بیش از حد آهن بدن)، حملات قلبی، مصرف الکل و برخی دارو‌ها، مونونوکلئوز و التهاب پانکراس اشاره کرد. مقدار طبیعی AST در مردان، ۱۰ تا ۴۰

(U / L: واحد استاندارد در لیتر) و در زنان ۹ تا ۳۲ (U / L: واحد استاندارد در لیتر) می‌باشد.

آزمایش آلکالین فسفاتاز (ALP)

اندازه‌گیری سطح آلکالین فسفاتاز، به اختصار ALP در خون، به عنوان بخشی از آزمایش عملکرد کبد درخواست می‌شود. آلکالین فسفاتاز آنزیمی است که در استخوان، کبد و به مقدار کم‌تری در روده‌ها، یافت می‌شود. مقادیر کمی ALP نیز در جفت یافت می‌شود. میزان نرمال آلکالین فسفاتاز برابر ۲۰–۱۴۰ U/L است.

از دلایل افزایش ALP می‌توان به التهاب کبد، مصرف الکل، پانکراتیت، سرطان سلول‌های کلیه، انسداد صفرا، عفونت استخوان، بهبود استخوان پس از شکستگی، هپاتیت، پرکاری غدد پاراتیروئید، سرطان خون، بیماری‌های کبدی، هپاتیت، لنفوم، تومور‌های استخوانی، راشیتیسم، استئومالاسی، سارکوئیدوز و بیماری پاژه اشاره کرد.

آزمایش گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT)

گاما گلوتامیل ترانسفراز، به اختصار GGT  آنزیمی است که عمدتاً در کبد یافت می‌شود. به طور معمول وقتی کبد آسیب می‌بیند یا جریان صفرا مسدود می‌شود، سطح GGT بالا می‌رود. مقدار طبیعی گاما گلوتامیل ترانسفراز در مردان ۵ تا ۵۵ (U / L: واحد استاندارد در لیتر) و در خانم‌ها ۵ تا ۳۸ (U / L: واحد استاندارد در لیتر) می‌باشد.

لازم به ذکر است که اگر مقدار کمی الکل در عرض ۲۴ ساعت قبل از انجام آزمایش GGT مصرف کنید، سطح آن به صورت موقت افزایش می‌یابد.

مواردی که باعث افزایش گاما گلوتامیل ترانسفراز می‌شود عبارتند از:

• کشیدن سیگار
• نوشیدن الکل
• بیماری‌های کبدی
• نارسایی احتقانی قلب
• مصرف برخی از دارو‌ها از جمله دارو‌های ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAID)، دارو‌های کاهش‌دهنده‌ی چربی خون، آنتی بیوتیک‌ها، مسدود‌کننده‌های هیستامینی، دارو‌های ضد قارچ، دارو‌های ضد تشنج، دارو‌های ضد افسردگی و هورمون‌هایی مانند تستوسترون.

 البته ناگفته نماند که دارو‌های ضد بارداری خوراکی و کلوفیبرات نیز می‌توانند سطح GGT را کاهش دهند.

آزمایش ال لاکتات دهیدروژناز (LDH)

ال لاکتات دهیدروژناز، به اختصار LDH یکی از آنزیم‌های موجود در کبد می‌باشد که افزایش آن می‌تواند نشان‌دهنده آسیب کبدی و یا طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها باشد. وقتی که سلول‌های حاوی LDH دچار آسیب یا بیماری می‌شوند، تخریب می‌شوند و LDH به خون ریخته می‌شود و سطح آن افزایش می‌یابد. مقدار LDH اندازه‌گیری شده نشان‌دهنده‌ی LDH توتال می‌باشد.

از علل افزایش LDH می‌توان به آسیب بافت‌های کبد، مغز، قلب، کلیه و ریه اشاره کرد. البته لازم به ذکر است که این آزمایش به تنهایی مشخص‌کننده آسیب به یک بافت مشخص نمی‌باشد و در واقع تست LDH در کنار سایر آزمایش‌های تخصصی هر بافت ارزشمند است. مقادیر نرمال ال لاکتات دهیدروژناز برای افراد بزرگسالان ۱۰۰-۱۹۰ U/L در ۳۷ درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

 آزمایش آنتی‌بادی ویروس هپاتیت سی   (HCV)

آزمایش خون، به نام آزمایش آنتی‌بادی HCV، برای تشخیص فرد مبتلا به ویروس هپاتیت C است یا خیر، استفاده می‌شود. آزمایش HCV یک عفونت ویروسی است که باعث التهاب کبد می‌شود و گاهی اوقات منجر به آسیب جدی به کبد می‌شود. نتایج این آزمایش معمولاً به شکل مثبت یا منفی گزارش می‌شوند.

آزمایش خون هپاتیت B

آزمایش هپاتیت b به منظور تشخیص این بیماری و بررسی وضعیت بیمار انجام می‌شود. معمولاً برای تشخیص هپاتیت ب به وسیله آزمایش خون از ۳ تست مختلف استفاده می‌شود. برای تشخیص عفونت فعلی یا قبلی هپاتیت ب تست‌هایی برای بررسی آنتی‌بادی‌های تولید شده، آنتی‌ژن‌های ویروسی و همچنین بررسی ژن‌های ویروسی انجام می‌شوند.

آزمایش ۵ نوکلئوتیداز (´NT-5)

۵- نوکلئوتیداز پروتئینی است که توسط کبد تولید می‌شود .۵-نوکلئوتیداز نشانگر عملکرد کبد است. افزایش سطح این آنزیم در خون می‌تواند نشان‌دهنده آسیب یا بیماری کبد باشد.

آزمایش ۵- نوکلئوتیداز،  به اختصار NT-5  اغلب برای تشخیص و نظارت بر بیماری‌های مختلف کبدی مانند هپاتیت و سیروز استفاده می‌شود. البته ناگفته نماند که این آزمایش اغلب در افرادی که ALP آن‌ها بیش از نرمال گزارش شده‌است، انجام می‌شود.

محدوده طبیعی این پروتئین در خون ۲ تا ۱۷ واحد بر لیتر است. این پروتئین معمولاً در بیماری‌های کبدی افزایش می‌یابد.

توجه: برای عدم تداخل در آزمایش توصیه می‌شود دارو‌های استامینوفن (تیلنول)، هالوتان، ایزونیازید، متیل دوپا و نیتروفورانتوئین، پیش از انجام تست، مصرف نشوند.

آزمایش پروتئین توتال (TP)

آزمایش پروتئین توتال، به اختصار TP به اندازه‌گیری میزان پروتئین موجود در خون می‌پردازد. این آزمایش سطوح نسبی آلبومین و گلوبولین (دو نوع پروتئین در خون) را اندازه‌گیری می‌کند و به عنوان نسبت A/G گزارش می‌شود.

مقدار پروتئین خون با بیماری‌های مختلف افزایش پیدا می‌کند. از این رو اندازه‌گیری غلظت پروتئین توتال، تست مفیدی است که برای تشخیص بسیاری از نارسایی‌ها استفاده می‌شود.

لازم به ذکر است که افزایش پروتئین توتال در اثر ناهنجاری‌های بدخیم مزمن، سیروز کبدی و دهیدراتاسیون دیده می‌شود. توجه داشته باشید که برای انجام این آزمایش باید ۸ ساعت ناشتا باشید. میزان نرمال Protein Total با توجه به سن، در مقادیر زیر تعریف می‌شود:

بزرگسالان بین ۶. ۴ تا ۸. ۳

 کودکان بین ۵. ۵ تا ۷. ۵

آزمایش مس (copper)

هدف از انجام آزمایش مس، به اختصار CU اندازه‌گیری مقدار مس در خون، ادرار یا بافت کبد است. مس یک ماده معدنی حیاتی برای بدن محسوب می‌شود و در ساختمان بعضی ازآنزیم‌ها وجود دارد.

در صورت غیر طبیعی بودن نتیجه‌ی آزمایشات سرولوپلاسمین و مس خون، به منظور ارزیابی وضعیت ذخیره‌ی مس بدن، میزان مس در بافت کبد اندازه‌گیری می‌شود. شایان به ذکر است که این آزمایش نیازی به ناشتا بودن و یا محدودیت خاص در رژیم غذایی ندارد. مقدار طبیعی مس در خون ۸۵ تا ۱۸۰ میکروگرم در دسی لیتر می‌باشد.

آزمایش سرولوپلاسمین (ceruloplasmin)

سرولوپلاسمین یک واکنش‌دهنده فاز حاد و پروتئین متصل شونده به مس است که در کبد ساخته می‌شود. بیماری‌هایی همچون ویلسون یا دژنراسیون هپاتولنتیکولار منجر به کاهش ساخت سرولوپلاسمین در بدن می‌گردد و سبب رسوب بیش از حد مس در کبد، مغز، قرنیه، کلیه و اعضای دیگر بدن می‌گردد.

توجه داشته باشید که برای انجام این آزمایش، بهتر است ۴ ساعت ناشتا باشید. مقادیر طبیعی سرولوپلاسمین شامل

نوزادان: ۳ – ۲۵ mg/dl

یک ماهگی تا یک سالگی: ۱۴ – ۳۹ mg/dl

یک تا سه سالگی: ۲۶ – ۴۹ mg/dl

چهار تا شش سالگی: ۲۴ – ۴۹ mg/dl

هفت تا نه سالگی: ۲۱ – ۴۴ mg/dl

ده تا سیزده سالگی: ۱۹ – ۴۴ mg/dl

چهارده تا هجده سالگی: ۱۸ – ۴۱۰ mg/dl

نوزده سال و بالاتر: ۱۸ – ۴۵ mg/dl می‌باشد.

در آخر باید بدانید که خواندن نتیجه‌ی آزمایش، موضوعی است که نیازمند اظهار نظر تخصصی توسط دکتر گوارش و کبد است.

آزمایشات پیشرفته برای تشخیص کبد چرب

آزمایشات پیشرفته می‌توانند با دقت بیشتری در تشخیص کبد چرب و ارزیابی چربی کبد به ما کمک کنند. در این بخش از مقاله قصد داریم تا آن‌ها را برای شما به اشتراک بگذاریم. آزمایشات پیشرفته برای تشخیص کبد چرب عبارتند از:

آزمایشات ژنتیکی

آزمایشات ژنتیکی از آزمایشات پیشرفته کبد چرب به شمار می رود. باید بدانید که برخی آزمایشات ژنتیکی می‌توانند به تعیین عوامل ژنتیکی مرتبط با چربی کبد کمک کنند و در تشخیص کبد چرب در افراد مؤثر باشند.

آزمایش لیوره سیومتری(Liver Biopsy)

از دیگر آزمایشات پیشرفته برای تشخیص کبد چرب می‌توان به آزمایش لیوره سیومتری اشاره کرد. در این آزمایش برای تشخیص بهتر کبد چرب، نمونه‌ای از بافت کبد را برای تحلیل با میکروسکوپ جمع‌آوری می‌کنند و میزان تغییرات فیبروتیک کبد(Fibrosis) را ارزیابی می‌کنند. این آزمایش یک معیار دقیق و جامع برای تشخیص کبد چرب و اندازه‌گیری میزان چربی آن است.

دلیل آزمایش کبد چیست؟

از وظیفه‌ی کبد می توان به مسئول تنظیم قند خون، حفظ تعادل در مقدار هورمون‌ها، تولید عواملی که با عفونت‌ها و بیماری‌ها مبارزه کنند، از بین بردن مواد زائد و مضر از خون، از بین بردن باکتری‌ها و … اشاره کرد. بیماری‌های کبدی اگر به موقع درمان نشوند موجب بیماری‌های خطرناک‌تر و حتی مرگ شوند.

از این رو باید به طور مرتب کبد خود را چک کنید که متوجه شوید کبد‌تان عمل کرد درستی دارد یا خیر.

نکاتی قبل از آزمایش کبد

برای انجام آزمایش کبد باید به یک سری از نکات نوجه داشته باشید. این فاکتورها عبارتند از:

• برخی دارو‌ها موجب تغییر مقدار پروتئین و آنزیم در بدن شما شود پس حتماً قبل از انجام آزمایش لیست دارو‌های خود را به پزشک بدهید تا او به شما بگوید که کدام یک را نباید قبل از آزمایش بخورید.
• ممکن است پزشک قبل از انجام آزمایش شما را از خوردن یک سری مواد غذایی و خوراکی منع کند.
• برای آزمایش کبد ناشتا بودن مهم نیست اما بهتر است، قبل از آزمایش با پزشک خود مشورت کنید.

تست عملکرد کبد

سؤال این است که چه موقع تست عملکرد کبد الزامی است؟ باید بگوییم که تست عملکرد کبد در موارد زیر توصیه می‌شود:

• اگر در معرض علائم اختلال کبدی هستید.
• برای بررسی آسیب‌های عفونت‌های کبدی، مانند هپاتیت B و هپاتیت C
• اگر الکل مصرف می‌کنید.
• برای نظارت بر عوارض جانبی برخی از دارو‌هایی که بر عملکرد کبد تأثیر می‌گذارد.
• اگر بیماری صفراوی دارید.
• برای بررسی کبد چرب در بارداری
• اگر شرایطی همچون‌تری گلیسیرید بالا، دیابت، فشار خون بالا یا کم خونی دارید.
• همچنین اگر دچار کبد چرب هستید، برای نظارت بر بیماری و بررسی روند درمان بیماری می‌توانید از این تست عملکرد کبد کمک بگیرید.

تشخیص کبد چرب با آزمایش خون یا سونوگرافی

از آنجایی که کبد چرب هیچ علائمی مخصوصا در مراحل اولیه خود ندارد، سونوگرافی اولین راه برای تشخیص این بیماری است. سونوگرافی میزان بزرگ شدن کبد را مشخص می‌کند. همچنین با انواع دیگری از سونوگرافی به نام الاستوگرافی میزان سفتی کبد یا فیبروز و زخم در آن مشخص می‌شود.

درمان کبد چرب

کبد چرب در مرحله سیروز کبدی، راهی جز پیوند کبد نیست. اما کبد چرب اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود شما با یک سری راه کار‌های ساده می‌توانید از شر آن خلاص شوید. این راه کار‌ها عبارتند از:

• کاهش مصرف نمک
• خودداری از مصرف شیرینی و قند‌ها
• خودداری از غذا‌های سرخ شده
• اجتناب از غذا‌های فست فودی
• کاهش وزن
• انجام ورزش روزانه
• دورز از غذا‌های پرکالری
• مصرف میوه و سبزیجات
• مصرف پتاسیم با خوردن کشمش، بادام و موز
• الکل نخورید.
• مصرف ۸ لیوان آب در روز
• از مصرف دارو‌ها و مکمل‌هایی که برای کبد شما سخت هستند خودداری کنید.

جدول و تفسیر آزمایش کبد

در ادامه به تفسیر آزمایش کبد می‌پردازیم.

نام آزمایش	علائم اختصاری	مقدار نرمال	مقدار بحرانی
آنزیم‌های گوارشی قلبی	SGOT	F=9 -32 M=10-40	۵۰
بررسی زردی	Bill	۱/۰-۰/۳ Mg/dl	۱۲ میلی گرم
آنزیم گوارشی	SGPT	F=19-25 U/L M=29-33 U/L	۴۰ واحد در لیتر
هپاتیت c	HCV	–	+
هپاتیت B	HBs Ag	–	+
گاما گلوتامیل ترانسفراز	GGT	F= Up to38 Iu/ml M= Up to55 Iu/ml	زنان بالای ۳۸ مردان بالای ۵۵
آلبومین	Alb	۳۴ تا ۵۴ گرم در لیتر (g/L)	۵۵ به بالا
کلسیم	ca	mg ۹-۱۰. ۵	کمتر از ۶ mg/dL یا مقادیر بیشتر از ۱۳ mg/dL
پروترومبین	pt	نسبت INR از ۰.۸ تا ۱.۱	بالای ۱.۱
تری گلیسرید	tg	۵۰ تا ۱۵۰ mg/dL	بالای ۲۰۰ mg/dL
کلسترول خون	LDL/HDL	۱۰۰ تا ۱۲۹ mg/dL	۱۳۰ تا ۱۵۹ mg/dL
قند ناشتا	FBS	۹۹ میلی گرم در دسی لیتر	۱۲۶ میلی گرم در دسی لیتر یا بیشتر
هموگلوبین	HbA1c	F=12- 16 g/dl M=14-18 g/dl	زیر ۵ و بالای ۲۰ مقادیر خطرزا
آمونیاک	NH3	۱۰-۸۰ mcg/dl	مقادیر خارج از محدوده نرمال
آلکالین فسفاتاز	ALP	۲۰- ۱۴۰ IU/L	بالای ۱۴۰
ال لاکتات دهیدروژناز	LDH	۱۰۰-۱۹۰ U/L در ۳۷ درجه سانتی‌گراد	مقادیر خارج از محدوده نرمال
۵-نوکلئوتیداز	NT-5	۲ تا ۱۷ واحد بر لیتر	بالای ۱۷
پروتئین توتال	TP	۶. ۴ تا ۸. ۳	مقادیر بیشتر از ۸. ۵
مس	Cu	۸۵ تا ۱۸۰ میکروگرم در دسی لیتر	مقادیر خارج از محدوده نرمال
سرولوپلاسمین	Cp	۱۸ – ۴۵ mg/dl	مقادیر خارج از محدوده نرمال

قیمت آزمایش عملکرد کبد

هزینه آزمایش عملکرد کبد با توجه به نوع فاکتور‌های مورد بررسی متفاوت است. باید بدانید که برای تشخیص مشکلات کبدی باید چندین فاکتور مورد بررسی قرار گیرند. از این رو اگر فرد، تحت پوشش بیمه درمانی نباشد، این هزینه برای او بالاتر می‌رود.

و در نهایت

در این مقاله از سایت عطاری بوعلی یاد گرفتیم که درک و تفسیر نتایج آزمایش‌های کبد چرب نقش بسیار مهمی در مدیریت و درمان این بیماری دارد. آزمایش‌های کبدی اطلاعات ارزشمندی در مورد وضعیت سلامت کبد ارائه می‌دهند و به پزشکان کمک می‌کنند تا تشخیص دقیق‌تری داشته باشند و برنامه درمانی مناسبی را پیشنهاد دهند.

 از طریق بررسی دقیق سطح آنزیم‌های کبدی و استفاده از روش‌های تصویربرداری، می‌توان میزان پیشرفت بیماری را مشخص کرده و اقدامات لازم را برای جلوگیری از عوارض جدی‌تر مانند فیبروز و سیروز انجام داد.

برای بیماران، آگاهی از نتایج این آزمایش‌ها و مشاوره با پزشک در مورد آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. تغییرات در سبک زندگی، اصلاح عادات غذایی و پیگیری درمان‌های دارویی بر اساس نتایج آزمایش‌ها می‌تواند به بهبود وضعیت کبد و سلامت کلی بدن کمک کند. بنابراین، پیگیری منظم وضعیت کبد و همکاری با تیم پزشکی برای مدیریت بهتر کبد چرب، کلید حفظ سلامت و پیشگیری از مشکلات جدی‌تر است.

همانطور که در بالا هم اشاره کردیم، در آخر باید بدانید که خواندن نتیجه‌ی آزمایش، موضوعی است که نیازمند اظهار نظر تخصصی توسط دکتر گوارش و کبد است. از اینکه تا انتها با ما همراه بودید متشکریم.